Achtervang, garanties en borgstellingen

Achtervang, garanties en borgstellingen

Gegarandeerd bedrag
1-1-2015

Gegarandeerd bedrag
31-12-2015

1. Borgstellingen door waarborgfondsen met achtervang gemeente

11.971.510

11.464.129

2. Garanties ten behoeve van volkshuisvesting particulieren

110.323*

57.158

3. Garanties ten behoeve van rechtspersonen

150.892

136.661

4. Indirecte garantstellingen u.h.v. gemeenschappelijke regelingen

52.333

52.333

Totaal achtervang, garanties en borgstellingen

12.285.058

11.710.281

*Vanwege een stelsel wijziging wordt vanaf 2015 het netto bedrag opgenomen, toelichting hierop is te vinden onder de paragraaf 2. Garanties uit hoofde van volkshuisvesting – particulieren.

De onder de buiten balanstelling opgenomen posten worden hieronder nader toegelicht. In lijn met de voorgaande jaren wordt onder de buiten balanstelling als totaalbedrag opgenomen de borgstellingen die de waarborgfondsen hebben afgegeven op Rotterdams grondgebied. Dit is niet het werkelijke risicobedrag voor de gemeente Rotterdam. De gemeente kan als achtervanger worden aangesproken om renteloze leningen te verstrekken aan de waarborgfondsen indien die in liquiditeitsproblemen komen. Een stelselwijziging waarbij op een eenduidige wijze het daadwerkelijke risico van de achtervang positie voor de gemeente kan worden bepaald, vraagt om een breed gedragen methodiek. Daarom worden hierbij ook andere gemeenten betrokken, evenals de beide waarborgfondsen. In de loop van 2016 hoopt de gemeente Rotterdam tot een dergelijke stelselwijziging te komen.
1.  Borgstellingen van waarborgfondsen op Rotterdams grondgebied met achtervang gemeente

Gegarandeerd bedrag
1-1-2015

Gegarandeerd bedrag
31-12-2015

a. Waarborgfonds Eigen Woning (WEW)

4.590.000

4.322.000

b. Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW)

7.381.510

7.142.129

Totaal borgstellingen door waarborgfondsen

11.971.510

11.464.129

Ad 1.a Achtervang Waarborgfonds Eigen Woning
De stichting Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW) is in 1993 opgericht naar aanleiding van de wens van het Rijk en de gemeenten om te komen tot verzelfstandiging van het instrument gemeentegarantie met rijksdeelneming. Per 1 januari 1995 was deze verzelfstandiging een feit met de introductie van de Nationale Hypotheek Garantie (NHG). Tegen betaling van een premie kan een huizenkoper (de hypotheekgever) via NHG een rentevoordeel op een hypothecaire geldlening verkrijgen en worden de financiële risico’s die samenhangen met deze lening beperkt. Het WEW biedt via de NHG aan de geldgevers zekerheid voor het geval de hypotheekgever niet aan zijn financiële verplichtingen voldoet. Bij gedwongen verkoop van de woning van de hypotheekgever kan de opbrengst van de woning lager zijn dan de restwaarde van de uitstaande hypotheekschuld. Als dat zo is en de geldgever heeft voldaan aan de door het WEW vastgestelde algemene voorwaarden, dan kan de geldgever het WEW aanspreken voor de restschuld. Het WEW beschikt hiervoor over een fondsvermogen (€ 0,9 mld) dat is gevormd door de ontvangen premies. Indien dit fondsvermogen ontoereikend is, wordt aanspraak gemaakt op de achtervang van Rijk en gemeenten. Deze dienen het fondsvermogen aan te vullen met renteloze leningen, die door het WEW worden terugbetaald als het fondsvermogen door nieuwe premieontvangsten weer op peil is gebracht. Voor nieuwe garanties vanaf 1 januari 2011 is sprake van 100% achtervang van het Rijk. Voor garanties die zijn afgegeven tot en met 31 december 2010 is sprake van 50% achtervang van het Rijk, 25% achtervang van de schadegemeenten en 25% achtervang van alle gemeenten op basis van het relatieve aandeel.
Volgens de laatste opgave van het WEW wordt borg gestaan voor leningen onder Rotterdamse achtervang (afgegeven tot 2011) met een oorspronkelijke leningbedrag van € 4,3 mld. Dit is 2,1% van het totaal door het WEW gegarandeerd bedrag (€ 206 mld). Aangezien er geen nieuwe leningen onder Rotterdamse achtervang meer worden aangegaan en er op bestaande leningen wordt afgelost, zal dit bedrag jaarlijks verder afnemen.

Ad 1.b Achtervang Waarborgfonds Sociale Woningbouw
De stichting Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) is in 1983 opgericht met als doel om de toegang tot de kapitaalmarkt voor de deelnemende woningcorporaties te bevorderen. Tegen betaling van een borgstellingsvergoeding door de betreffende woningcorporaties biedt het WSW zekerheid aan geldgevers van die woningcorporaties voor de rente- en aflossingsverplichtingen van de geborgde geldleningen. Om te voorkomen dat het WSW wordt aangesproken op zijn borgstelling zijn er verschillende vangnetten en buffers. Een corporatie die niet voldoet aan de kredietwaardigheidseisen van het WSW komt in beginsel voor sanering in aanmerking. Daarbij ontvangt deze corporatie saneringssteun, opgebracht door de sector en geaccordeerd door de minister. Het fondsvermogen van het WSW (ongeveer € 0,5 mld) is daarna de eerste buffer om aanspraken van geldgevers op te kunnen vangen. Deze reserve kan het WSW zo nodig aanvullen door het onderpand van de noodlijdende corporatie uit te winnen. De tweede buffer is de onderlinge waarborg van corporaties (het obligo). Corporaties voldoen op eerste verzoek 3,85% van hun geborgde schuldrestant aan het WSW. De derde en laatste buffer bestaat uit de achtervang van Rijk en gemeenten, die indien nodig het WSW voorzien van renteloze leningen. Deze renteloze leningen worden terugbetaald als het vermogen van het WSW weer op voldoende peil is. De renteloze leningen worden verdeeld volgens de verhouding 50% Rijk, 25% schadegemeenten en 25% alle gemeenten op basis van het relatieve aandeel. De meest recente opgave van het WSW geeft aan dat van het totaal van € 84 mld door het WSW geborgde bedrag, € 7,1 mld betrekking heeft op de achtervang van de gemeente Rotterdam.
2. Garanties uit hoofde van volkshuisvesting – particulieren

Geldnemer/ soort garanties

Gegarandeerd bedrag
1-1-2015

Gegarandeerd bedrag
31-12-2015

a. Hypotheekgaranties (50% contragarantie Rijk)

49.986

47.439

b. Garantie NRF-leningen

10.352

9.719

Totaal garanties uit hoofde van volkshuisvesting particulieren

60.338

57.158

Ad 2.a Hypotheekgaranties
Deze hypotheekgaranties zijn in het verleden rechtstreeks door de gemeente voor particulieren verstrekt. Deze regeling is in 1995 gestopt en is dus een aflopende zaak. Bij eventuele verliezen op grond van deze regeling neemt het Rijk 50% voor zijn rekening. Het weergegeven schuldrestant is naar alle waarschijnlijkheid lager, omdat pas in de loop van 2016 alle gegevens van banken per 31 december 2015 bekend zijn. Het risico voor de gemeente is 50% van het verschil tussen restantschuld en de waarde van de woning bij verkoop. In vergelijking met de jaarrekening 2014 (€ 99.971) is nu het netto bedrag opgenomen. Dit geeft het feitelijke risicobedrag weer voor de gemeente. De tabel hieronder toont de berekening van bruto naar netto bedrag.

Hypotheekgaranties volkshuisvesting particulieren

Gegarandeerd bedrag
1-1-2015

Gegarandeerd bedrag
31-12-2015

Hypotheekgaranties

99.971

94.878

Contragarantie Rijk (50%)

- 49.986

- 47.439

Totaal risicobedrag hypotheekgaranties volkshuisvesting particulieren

49.986

47.439

Ad 2.b Garantielening NRF-leningen
In 1992 is de Samenwerkingsovereenkomst en de Overeenkomst inzake Zekerheidsfonds tussen de gemeente Rotterdam en de stichting Nationaal Restauratiefonds (NRF) getekend. Hierbij heeft de gemeente Rotterdam zich garant gesteld voor door het NRF/RRF uitgegeven geldleningen aan particulieren.

3. Garanties voor rechtspersonen

Segment

Geldnemer

Aandeel R'dam

Hoofdsom

Gegarandeerd bedrag
1-1-2015

Gegarandeerd bedrag
31-12-2015

Stads- en gebiedsont-wikkeling

WOM Vastgoed BV

100%

3.458

3.396

0

Energie

Warmtebedrijf Infra NV

100%

104.000

104.000

104.000

  1. Garanties ten behoeve van rechtspersonen, deelnemingen

107.458

107.396

104.000

Economische ontwikkeling

Stichting Rotterdam Internet Exchange

100%

1.500

1.500

0

Kunst

Stichting Bibliotheek Zuid-Hollandse Delta

100%

1.191

417

341

Stichting KunstAccomodatieRotterdam

100%

857

771

685

Stichting Kunstzinnige Vorming Rotterdam

100%

3.696

1.625

1.424

Stichting Meekers

100%

136

80

77

Stichting Muziektheater de Ontmoeting

100%

350

314

309

Stichting theaterproduktie Rotterdam (RO theater)

100%

1.293

209

157

Onderwijs

Stichting voor Interconfessioneel Beroeps- en Algemeen Vormend Onderwijs en Volwasseneneducatie voor Rotterdam en Omstreken

100%

9.461

1.108

0

Zorg

Hefgroep Stichting

100%

2.874

1.256

1.100

KindeRdam Rotterdam en Omstreken Holding BV

100%

454

72

37

Stichting Argos Zorggroep

100%

13.403

6.908

6.268

Stichting Beheer Welzijnsgebouw Rotterdam

100%

226

58

44

Stichting Careyn

100%

3.140

1.049

920

Stichting Horizon, Instituut voor Jeugdzorg en Onderwijs

100%

1.029

461

426

Stichting Humanitas

100%

11.345

4.107

1.021

Stichting Laurens

100%

13.940

4.155

3.583

33%

2.155

113

76

Stichting Lelie Zorggroep

100%

817

306

286

Stichting MAX Kinderopvang

100%

669

169

129

Stichting Perspect

100%

1.259

225

183

Stichting Welzijn Hoogvliet

100%

545

154

117

Stichting Zeemanshuis Rotterdam

100%

2.382

596

536

Sport en recreatie

BV Recreatiecentrum Oostervant

100%

1.388

609

524

Stadion Excelsior BV

100%

1.180

536

483

Stadion Feijenoord NV

100%

5.300

663

221

Stichting Koninklijke Rotterdamse Diergaarde

100%

34.895

10.986

9.081

Stichting Sporthal WION

100%

595

540

512

Stichting Zwembad De Zeehond

100%

91

32

11

Vereniging Buurt- en Speeltuinwerk

100%

1.815

424

291

Watersportvereniging Aegir

100%

68

23

21

Overig

Stichting Resort Wonen (Rozenburg)

100%

4.674

2.968

2.787

Woonvereniging De Nieuwe Blauwen

100%

658

314

278

Woonwerkvereniging de Lelie

100%

817

748

733

  1. Garanties ten behoeve van rechtspersonen, niet-deelnemingen

124.203

43.496

32.661

Totaal garanties ten behoeve van rechtspersonen

231.661

150.892

136.661

Overige garanties en borgstellingen voor rechtspersonen
Ultimo 2015 was het totaal gegarandeerde bedrag € 137 mln (2014: € 151 mln); dit betrof 31 verschillende geldnemers (2014: 34) met totaal 58 geldleningen (2014: 61).

De meeste borgstellingen zijn vóór 2008 afgegeven. In 2015 zijn geen nieuwe borgstellingen verleend. Er is één borgstelling ingeroepen, dit betreft de borgstelling voor WOM Vastgoed BV (hierna: WOM). WOM (een 100% deelneming van de gemeente) was niet in staat om de betalingsverplichtingen aan de bank te voldoen. De gemeente heeft daarop de betalingsverplichtingen aan de bank voldaan conform de akte van borgtocht. Vooruitlopend op de verdere afwikkeling neemt de gemeente het vastgoed van de WOM over. De taxatiewaarde van dit vastgoed lag lager dan de betalingsverplichtingen. Per saldo bedraagt het verlies op de borgstelling € 351. Meer informatie over de afwikkeling van de WOM is opgenomen in de paragraaf Verbonden partijen.

Hieronder worden de garanties ten behoeve van geldnemers met een totaal schuldrestant groter dan € 1 mln nader toegelicht.

Ad 3.a Garanties voor rechtspersonen, deelnemingen
De grootste garantie is die voor de deelneming Warmtebedrijf van € 104 mln. Deze lening is aangetrokken ter financiering van het aanleggen van een warmtetransportsysteem in het kader van CO2-beperking. Voor wat betreft de ontwikkelingen met betrekking tot het Warmtebedrijf wordt verwezen naar de paragraaf Verbonden partijen.

Ad 3.b Garanties voor rechtspersonen, geen deelnemingen
De borgstellingen in de segmenten Onderwijs en Economische ontwikkeling zijn in 2015 beëindigd omdat de leningen volledig waren afgelost.

In het segment Kunst is voor € 1,6 mln (2014: € 1,6 mln) aan garantstellingen voor de Stichting Kunstzinnige Vorming (SKVR) verleend voor de aankoop en verbouwing van een drietal locaties.

De garantieverplichtingen betreffen voor een groot deel het segment Zorg. Dit zijn voornamelijk leningen voor de investering in zorginstellingen (Argos, Humanitas, Laurens, Careyn), waarbij de garanties in eerste instantie in de jaren 1970 – 1990 zijn afgegeven. In de jaren 90 is een aantal schulden geherfinancierd en wederom gegarandeerd. Voor de Hefgroep is een aantal leningen gegarandeerd voor de aankoop van voornamelijk panden voor buurthuiswerk.
Het schuldrestant van de leningen in het segment Zorg is teruggelopen van € 20 mln ultimo 2014 naar € 15 mln ultimo 2015.

In het segment Sport en recreatie staat voor € 11 mln aan garanties uit. Dit betreft onder andere Diergaarde Blijdorp (€ 9 mln). Voor € 5,7 mln betreft dit leningen die zijn aangegaan in de periode 1997-2001 en € 3,4 mln betreft een in 2014 opgenomen lening.

Het segment Overig betreft onder andere garantstellingen voor de woningcorporatie Ressort Wonen. Deze zijn in het verleden afgegeven door de toenmalige gemeente Rozenburg en destijds niet geborgd door het WSW.

4. Indirecte garantstellingen uit hoofde van gemeenschappelijke regelingen

Geldnemer/ soort garanties

Gegarandeerd bedrag
1-1-2015

Gegarandeerd bedrag
31-12-2015

a. Gemeenschappelijke regeling Grondbank RZG Zuidplas

34.000

34.000

b. Gemeenschappelijke regeling Nieuw Reijerwaard

18.333

18.333

Totaal indirecte garanties u.h.v. gemeenschappelijke regelingen

52.333

52.333

Ad 4.a. Indirecte garantstellingen GR Grondbank RZG Zuidplas
De gemeente Rotterdam heeft een deelname van 40% in de rechten en verplichtingen van de gemeenschappelijke regeling Grondbank RZG Zuidplas. Volgens de ontwerp jaarstukken 2015 heeft de gemeenschappelijke regeling Grondbank RZG Zuidplas ultimo 2015 voor € 85 mln aan leningen opgenomen. De gemeente Rotterdam staat indirect voor 40% van dit bedrag garant, dat wil zeggen voor € 34 mln.

Ad 4.b. Indirecte garantstellingen Nieuw Reijerwaard
De gemeente Rotterdam heeft een deelname van 33% in de rechten en verplichtingen van de gemeenschappelijke regeling Nieuw Reijerwaard. Volgens de ontwerp jaarstukken 2015 heeft de gemeenschappelijke regeling Nieuw Reijerwaard voor € 55 mln aan leningen opgenomen. De gemeente Rotterdam staat indirect voor 33% van dit bedrag garant, dat wil zeggen voor € 18,3 mln.